« ما طُرِّبَ بِه » قيد كرده بود و لا بد در وقتى كه تحسين صوت و ترقيقش ملاحظه شد ، طرب لازمه اش افتاده است . و صاحب مجمع البحرين بعد از ترجمهء غناء به صوت مشتمل بر ترجيع فرموده : « أوْ ما يُسَمّى بِالعُرْفِ غِناءً وَانْ لَمْ يُطْرِبْ » كه آن وقت غناء مطلق صوت مىشود و ساير لغويّين هم بعد از قيد طرب ، پاره اى قيد ترجيع را زياد كرده بودند و بعضى موكول به عرف نموده ، و از موضوعات مجمله شمرده اند . و صاحب مجمع البحرين چون ديده بود كه بعضى از لغويّين در تعريف غناء قيد ترجيع را زياد كرده بوده اند و از آن جمله خود جناب ايشان بودند و از آن طرف هم حرمت غناء را على الإطلاق مفروغ عنه دانسته و از اينجا هم خبر كه خود ايشان نقل كرده اند « وَرَجِّعْ بِالقُرآنِ صَوْتَكَ » امر به ترجيع در قرآن كرده بود ، از اين جهت لا بد بايد ترجيع را دو قسمت كرد و ترجيع دوّم را به معنى تحسين صوت گرفت ، در حالتى كه احدى از اهل لغت ترجيع را به معنى تحسين الصّوت ترجمه نكرده و ترجيع همان تحرير در صدا و مراجعه در صوت است و اگر تحسين الصّوت است اين همان ترجمهء غنائى است كه شافعى نمود به قول خود إنّ الغناءَ تحسين الصوت و ترقيقه » . و بعضى از فقهاء رضوان الله عليهم اجمعين فرموده اند : « الغِناءُ الصَّوتُ الْمُشْتَملُ عَلَى الترجيع المُطْرِبِ وَلَيْسَ مُطْلَقُ مَدِّ الصَّوْتِ مُحَرَّماً وَإنْ مالَتِ الْقُلُوبُ إليْه » . و ابو الصّلاح فرموده است : « يَحْرُمُ الْغِناءُ كُلُّه « 1 » و ديگرى فرموده است : « وَالحَقُّ فِي الغِناءِ أنَّه الصَّوتُ اللَّهْوي لَا الصَّوتُ الْمُشْتَمِلُ عَلَى التَّرجيعِ وَالاطْرابِ مَعَه أوْ على أحَدِهِما فَقط كَما عَليه العُرْفُ » . .

--> « 1 » الكافي في الفقه ، ص 281